Dhanus – łuk - Revision history

imported>AndBab at 10:38, 12 November 2021

2021-11-12T10:38:43Z

imported>AndBab: /* Rzeźba i artefakty od Mauriów do Kuszanów (320 p.n.e.-267 n.e.) */

2021-11-12T10:30:06Z

Rzeźba i artefakty od Mauriów do Kuszanów (320 p.n.e.-267 n.e.)

← Older revision		Revision as of 12:30, 12 November 2021
Line 91:		Line 91:
	\|[[Plik:Bharhut Asadrisa Jataka.jpg\|mały\|150x150px\| Bhārhut, Madhya Pradesh, okres Śungów (100-80 p.n.e), Asadrisa dżataki (Cunningham, 1963) (źródło: [[commons:File:Bharhut_Asadrisa_Jataka.jpg\|wikimedia]]).]][[Plik:Nauka łucznictwa przez księcia Siddharthę, muzeum Lahore, III w. (zdjęcie A.Babkiewicz 2018)..jpg\|mały\|Nauka łucznictwa przez księcia Siddharthę, muzeum Lahore, III w. (zdjęcie: A.Babkiewicz 2018).\|153x153px]]Praktyka strzelania z łuku uwieczniona jest na niektórych dżatakach np. nauka łucznictwa księcia Siddharty, jelenia dźataka (''mṛga-jātaka''), dźataka wielkiej małpy (''mahā-kapi-jātaka''). Na zdjęciach obok nauka łucznictwa księcia Siddharthy.		\|[[Plik:Bharhut Asadrisa Jataka.jpg\|mały\|150x150px\| Bhārhut, Madhya Pradesh, okres Śungów (100-80 p.n.e), Asadrisa dżataki (Cunningham, 1963) (źródło: [[commons:File:Bharhut_Asadrisa_Jataka.jpg\|wikimedia]]).]][[Plik:Nauka łucznictwa przez księcia Siddharthę, muzeum Lahore, III w. (zdjęcie A.Babkiewicz 2018)..jpg\|mały\|Nauka łucznictwa przez księcia Siddharthę, muzeum Lahore, III w. (zdjęcie: A.Babkiewicz 2018).\|153x153px]]Praktyka strzelania z łuku uwieczniona jest na niektórych dżatakach np. nauka łucznictwa księcia Siddharty, jelenia dźataka (''mṛga-jātaka''), dźataka wielkiej małpy (''mahā-kapi-jātaka''). Na zdjęciach obok nauka łucznictwa księcia Siddharthy.
	\|-		\|-
	\|[[Plik:War over the Buddha's Relics, South Gate, Stupa no. 1, Sanchi2.jpg\|mały\|Sanchi, brama południowa, wojna o relikwie Buddy w Kushinagarze (50-0 p.n.e.) (źródło: [[commons:File:War_of_the_Relics_of_the_Buddha_Sanchi_Stupa_1Southern_Gateway.jpg\|wikimedia]])]][[Plik:Atak Mary II-III w., Lahore Museum (zdjęcie A.Babkiewicz 2018)1.jpg\|mały\|Atak Mary, muzeum Lahore, II-III w. (zdjęcie: A.Babkiewicz 2018).\|415x415px]]Na scenie wojny o relikwie z Sanchi łucznicy są zarówno atakującym,i jak i broniącymi się z murów miasta. Niektórzy chronią się za kopistami z tarczami.		\|[[Plik:War over the Buddha's Relics, South Gate, Stupa no. 1, Sanchi2.jpg\|mały\|150x150px\|Sanchi, brama południowa, wojna o relikwie Buddy w Kushinagarze (50-0 p.n.e.) (źródło: [[commons:File:War_of_the_Relics_of_the_Buddha_Sanchi_Stupa_1Southern_Gateway.jpg\|wikimedia]])]][[Plik:Atak Mary II-III w., Lahore Museum (zdjęcie A.Babkiewicz 2018)1.jpg\|mały\|Atak Mary, muzeum Lahore, II-III w. (zdjęcie: A.Babkiewicz 2018).\|415x415px]]Na scenie wojny o relikwie z Sanchi łucznicy są zarówno atakującym,i jak i broniącymi się z murów miasta. Niektórzy chronią się za kopistami z tarczami.

imported>AndBab: /* Rzeźba i artefakty od Mauriów do Kuszanów (320 p.n.e.-267 n.e.) */

2021-11-12T10:29:46Z

Rzeźba i artefakty od Mauriów do Kuszanów (320 p.n.e.-267 n.e.)

← Older revision		Revision as of 12:29, 12 November 2021
Line 89:		Line 89:
	\|[[Plik:Groty dzid, Sirkap, II p.n.e.-II n.e. Muzeum Taksili.jpg\|mały\|Groty strzał i dzid, Sirkap, II p.n.e.-II n.e. Muzeum Taksili (zdjęcie: A.Babkiewicz 2018).\|link=https://wiki.mahabharata.ckc.uw.edu.pl/index.php%3Ftitle=Plik:Groty_dzid,_Sirkap,_II_p.n.e.-II_n.e._Muzeum_Taksili.jpg]]Masywne, metalowe groty z metalowym trzpieniem do zamieszczania w promieniu, groty płaskie, o kilku krawędziach, przekroju okrągłym i trójkątnym – oto artefakty znajdowane w Taksili.		\|[[Plik:Groty dzid, Sirkap, II p.n.e.-II n.e. Muzeum Taksili.jpg\|mały\|Groty strzał i dzid, Sirkap, II p.n.e.-II n.e. Muzeum Taksili (zdjęcie: A.Babkiewicz 2018).\|link=https://wiki.mahabharata.ckc.uw.edu.pl/index.php%3Ftitle=Plik:Groty_dzid,_Sirkap,_II_p.n.e.-II_n.e._Muzeum_Taksili.jpg]]Masywne, metalowe groty z metalowym trzpieniem do zamieszczania w promieniu, groty płaskie, o kilku krawędziach, przekroju okrągłym i trójkątnym – oto artefakty znajdowane w Taksili.
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Bharhut Asadrisa Jataka.jpg\|mały\| Bhārhut, Madhya Pradesh, okres Śungów (100-80 p.n.e), Asadrisa dżataki (Cunningham, 1963) (źródło: [[commons:File:Bharhut_Asadrisa_Jataka.jpg\|wikimedia]]).]][[Plik:Nauka łucznictwa przez księcia Siddharthę, muzeum Lahore, III w. (zdjęcie A.Babkiewicz 2018)..jpg\|mały\|Nauka łucznictwa przez księcia Siddharthę, muzeum Lahore, III w. (zdjęcie: A.Babkiewicz 2018).\|153x153px]]Praktyka strzelania z łuku uwieczniona jest na niektórych dżatakach np. nauka łucznictwa księcia Siddharty, jelenia dźataka (''mṛga-jātaka''), dźataka wielkiej małpy (''mahā-kapi-jātaka''). Na zdjęciach obok nauka łucznictwa księcia Siddharthy.		\|[[Plik:Bharhut Asadrisa Jataka.jpg\|mały\|150x150px\| Bhārhut, Madhya Pradesh, okres Śungów (100-80 p.n.e), Asadrisa dżataki (Cunningham, 1963) (źródło: [[commons:File:Bharhut_Asadrisa_Jataka.jpg\|wikimedia]]).]][[Plik:Nauka łucznictwa przez księcia Siddharthę, muzeum Lahore, III w. (zdjęcie A.Babkiewicz 2018)..jpg\|mały\|Nauka łucznictwa przez księcia Siddharthę, muzeum Lahore, III w. (zdjęcie: A.Babkiewicz 2018).\|153x153px]]Praktyka strzelania z łuku uwieczniona jest na niektórych dżatakach np. nauka łucznictwa księcia Siddharty, jelenia dźataka (''mṛga-jātaka''), dźataka wielkiej małpy (''mahā-kapi-jātaka''). Na zdjęciach obok nauka łucznictwa księcia Siddharthy.
	\|-		\|-
	\|[[Plik:War over the Buddha's Relics, South Gate, Stupa no. 1, Sanchi2.jpg\|mały\|Sanchi, brama południowa, wojna o relikwie Buddy w Kushinagarze (50-0 p.n.e.) (źródło: [[commons:File:War_of_the_Relics_of_the_Buddha_Sanchi_Stupa_1Southern_Gateway.jpg\|wikimedia]])]][[Plik:Atak Mary II-III w., Lahore Museum (zdjęcie A.Babkiewicz 2018)1.jpg\|mały\|Atak Mary, muzeum Lahore, II-III w. (zdjęcie: A.Babkiewicz 2018).\|415x415px]]Na scenie wojny o relikwie z Sanchi łucznicy są zarówno atakującym,i jak i broniącymi się z murów miasta. Niektórzy chronią się za kopistami z tarczami.		\|[[Plik:War over the Buddha's Relics, South Gate, Stupa no. 1, Sanchi2.jpg\|mały\|Sanchi, brama południowa, wojna o relikwie Buddy w Kushinagarze (50-0 p.n.e.) (źródło: [[commons:File:War_of_the_Relics_of_the_Buddha_Sanchi_Stupa_1Southern_Gateway.jpg\|wikimedia]])]][[Plik:Atak Mary II-III w., Lahore Museum (zdjęcie A.Babkiewicz 2018)1.jpg\|mały\|Atak Mary, muzeum Lahore, II-III w. (zdjęcie: A.Babkiewicz 2018).\|415x415px]]Na scenie wojny o relikwie z Sanchi łucznicy są zarówno atakującym,i jak i broniącymi się z murów miasta. Niektórzy chronią się za kopistami z tarczami.

imported>AndBab: /* Reliefy neoasyryjskie (883-631 p.n.e.) */

2021-11-12T10:29:03Z

Reliefy neoasyryjskie (883-631 p.n.e.)

← Older revision		Revision as of 12:29, 12 November 2021
Line 55:		Line 55:
	=== Reliefy neoasyryjskie (883-631 p.n.e.) ===		=== Reliefy neoasyryjskie (883-631 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Łucznicy asyryjsy - Layard.jpg\|mały\|Łucznicy asyryjscy (źródło: Dezso, 2012, ilustracje uzupełniające)<ref>Dezso, T. (2012). ''Tamas Dezso: The Assyrian Army I/1-2. The Structure of the Neo-Assyrian Army. 1. Infantry 2. Cavalry and Chariotry'' (1st Edition). ELTE Eötvös Kiadó/Eötvös University Press.</ref>.]]Łucznicy stanowią potężną siłę armii neoasyryjskiej. Ostrzał mogły prowadzić całe oddziały łuczników. Używali oni łuku refleksyjnego o zasięgu do 650 m a śmiercionośnego nawet do 250 m. Strzały trzcinowe posiadały żelazny (rzadziej spiżowy) grot. Lotki wykonywano z piór orlich lub sępich. Kołczan mieści do 50 strzał. Do ochrony przed strzałami używano tarcz, również podczas prowadzenia ostrzału<ref>Hackett, J. W. (Red.). (1989). ''Warfare in the ancient world''. Facts on File, p.45.</ref>.		\|[[Plik:Łucznicy asyryjsy - Layard.jpg\|mały\|200x200px\|Łucznicy asyryjscy (źródło: Dezso, 2012, ilustracje uzupełniające)<ref>Dezso, T. (2012). ''Tamas Dezso: The Assyrian Army I/1-2. The Structure of the Neo-Assyrian Army. 1. Infantry 2. Cavalry and Chariotry'' (1st Edition). ELTE Eötvös Kiadó/Eötvös University Press.</ref>.]]Łucznicy stanowią potężną siłę armii neoasyryjskiej. Ostrzał mogły prowadzić całe oddziały łuczników. Używali oni łuku refleksyjnego o zasięgu do 650 m a śmiercionośnego nawet do 250 m. Strzały trzcinowe posiadały żelazny (rzadziej spiżowy) grot. Lotki wykonywano z piór orlich lub sępich. Kołczan mieści do 50 strzał. Do ochrony przed strzałami używano tarcz, również podczas prowadzenia ostrzału<ref>Hackett, J. W. (Red.). (1989). ''Warfare in the ancient world''. Facts on File, p.45.</ref>.


Line 64:		Line 64:

	\|-		\|-
	\|[[Plik:Ułożenie rąk na cięciwie - Aszurbanipal, Tiglath-Pilesar III.jpg\|mały\|		\|[[Plik:Ułożenie rąk na cięciwie - Aszurbanipal, Tiglath-Pilesar III.jpg\|mały\|200x200px\|
	* Aszurbanipal podczas polowania (źródło: [[commons:File:Exhibition_I_am_Ashurbanipal_king_of_the_world,_king_of_Assyria,_British_Museum_(31033563287).jpg\|wikimedia]]).		* Aszurbanipal podczas polowania (źródło: [[commons:File:Exhibition_I_am_Ashurbanipal_king_of_the_world,_king_of_Assyria,_British_Museum_(31033563287).jpg\|wikimedia]]).
	* Oblężenie miasta, czasy Tiglath-Pilesera III (744-727 p.n.e.), pałac w Kalhu (Nimrud) (źródło: [[commons:File:Assyrian_relief_of_attack_on_an_enemy_town_during_the_reign_of_Tiglath-Pileser_III_720-743_BCE_from_his_palace_at_Kalhu_(Nimrud).jpg\|wikimedia]]).		* Oblężenie miasta, czasy Tiglath-Pilesera III (744-727 p.n.e.), pałac w Kalhu (Nimrud) (źródło: [[commons:File:Assyrian_relief_of_attack_on_an_enemy_town_during_the_reign_of_Tiglath-Pileser_III_720-743_BCE_from_his_palace_at_Kalhu_(Nimrud).jpg\|wikimedia]]).
Line 76:		Line 76:
	\|-		\|-
	! style="text-align: center;"\|		! style="text-align: center;"\|

	=== Reliefy Achemenidów (559-330 p.n.e.) ===		=== Reliefy Achemenidów (559-330 p.n.e.) ===
	\|-		\|-

imported>AndBab: /* Kultura szarej ceramiki malowanej (Painted Grey Ware Culture) (1100-600 p.n.e.) */

2021-11-12T10:28:05Z

Kultura szarej ceramiki malowanej (Painted Grey Ware Culture) (1100-600 p.n.e.)

← Older revision		Revision as of 12:28, 12 November 2021
Line 46:		Line 46:
	=== Kultura szarej ceramiki malowanej (Painted Grey Ware Culture) (1100-600 p.n.e.) ===		=== Kultura szarej ceramiki malowanej (Painted Grey Ware Culture) (1100-600 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Narzędzia i broń ze skarbów wyrobów miedzianych z Doabu (wg B.B. Lal)2.jpg\|mały\|Narzędzia i broń ze skarbów wyrobów miedzianych z Doabu (wg B.B. Lal) opublikowane na: [https://archaeologyonline.net/artifacts/19th-century-paradigms-5 archaeologyonline.net].]][[Plik:Ostrza i groty do strzał z kości, rogu i kości słoniowej z Czirand w dystrykcie Saran, w Biharze.jpg\|mały\|Ostrza i groty do strzał z kości, rogu i kości słoniowej z Czirand w dystrykcie Saran, w Biharze, źródło (Allchin & Allchin, 1973 fot. 55)<ref>Allchin, B., & Allchin, R. (1973). ''Narodziny cywilizacji indyjskiej'' (T. 180). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.</ref>.\|228x228px]]W kulturze skarbów miedzianych zmienia się kształt grotów. Są one masywniejsze i pojawiają się groty harpunowe.		\|[[Plik:Narzędzia i broń ze skarbów wyrobów miedzianych z Doabu (wg B.B. Lal)2.jpg\|mały\|200x200px\|Narzędzia i broń ze skarbów wyrobów miedzianych z Doabu (wg B.B. Lal) opublikowane na: [https://archaeologyonline.net/artifacts/19th-century-paradigms-5 archaeologyonline.net].]][[Plik:Ostrza i groty do strzał z kości, rogu i kości słoniowej z Czirand w dystrykcie Saran, w Biharze.jpg\|mały\|Ostrza i groty do strzał z kości, rogu i kości słoniowej z Czirand w dystrykcie Saran, w Biharze, źródło (Allchin & Allchin, 1973 fot. 55)<ref>Allchin, B., & Allchin, R. (1973). ''Narodziny cywilizacji indyjskiej'' (T. 180). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.</ref>.\|228x228px]]W kulturze skarbów miedzianych zmienia się kształt grotów. Są one masywniejsze i pojawiają się groty harpunowe.


Line 52:		Line 52:
	\|-		\|-
	! style="text-align: center;"\|		! style="text-align: center;"\|

	=== Reliefy neoasyryjskie (883-631 p.n.e.) ===		=== Reliefy neoasyryjskie (883-631 p.n.e.) ===
	\|-		\|-

imported>AndBab: /* Późny okres harappański (1900-1300 p.n.e.) */

2021-11-12T10:27:32Z

Późny okres harappański (1900-1300 p.n.e.)

← Older revision		Revision as of 12:27, 12 November 2021
Line 37:		Line 37:
	=== Późny okres harappański (1900-1300 p.n.e.) ===		=== Późny okres harappański (1900-1300 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Broń i narzędzia z Muzeum w Mohendżo Daro (zdjęcie A.Babkiewicz 2018) - groty..jpg\|mały\|Broń i narzędzia z Muzeum w Mohendżo Daro (zdjęcie: A.Babkiewicz 2018).]]W kulturze harappańskiej odnajdujemy groty strzał wykonane z kamienia, kości i metalu		\|[[Plik:Broń i narzędzia z Muzeum w Mohendżo Daro (zdjęcie A.Babkiewicz 2018) - groty..jpg\|mały\|150x150px\|Broń i narzędzia z Muzeum w Mohendżo Daro (zdjęcie: A.Babkiewicz 2018).]]W kulturze harappańskiej odnajdujemy groty strzał wykonane z kamienia, kości i metalu

	\|-		\|-
	! style="text-align: center;"\|		! style="text-align: center;"\|

	=== Kultura skarbów miedzianych (Copper Hoard culture) (1500-1100 p.n.e.) ===		=== Kultura skarbów miedzianych (Copper Hoard culture) (1500-1100 p.n.e.) ===

imported>AndBab: /* Historia */

2021-11-12T10:26:57Z

Historia

imported>AndBab at 10:24, 12 November 2021

2021-11-12T10:24:34Z

← Older revision		Revision as of 12:24, 12 November 2021
Line 1:		Line 1:
	== Informacje wstępne ==		== Informacje wstępne ==
	Łuk jest jedną z najstarszych broni miotających. Kościane i kamienne groty sprzed 60-70 tys. lat odnaleziono w jaskini Sibudu<ref>Lombard, M., & Phillipson, L. (2010). Indications of bow and stone-tipped arrow use 64 000 years ago in KwaZulu-Natal, South Africa. ''Antiquity'', ''84''(325), 635–648. </ref>. Najstarsze malunki naskalne przedstawiające walkę z wykorzystaniem łuku pochodzą z mezolitu, a zostały odkryte w jaskiniach na Półwyspie Iberyjskim<ref>Otterbein, K. F. (2004). ''How War Began'' (Illustrated Edition). Texas A&M University Press, s. 72.</ref>. Prosty łuk (w Azji często wykonywany z bambusa) szybko został zastąpiony łukiem refleksyjnym (kompozytowym). Pojawienie się luku kompozytowego w Mezopotamii i Egipcie to już IV tysiąclecie p.n.e., ale jego upowszechnienie przypada na początek II tysiąclecia, w Mezopotamii na czasy panowania Sargona I<ref>Zutterman, C. (2003). The bow in the Ancient Near East, a re-evaluation of archery from the late 2nd millennium to the end of the Achaemenid period. ''IRANICA ANTIQUA'', ''XXXVIII'', 119–165, s. 123.</ref>.		Łuk jest jedną z najstarszych broni miotających. Kościane i kamienne groty sprzed 60-70 tys. lat odnaleziono w jaskini Sibudu<ref>Lombard, M., & Phillipson, L. (2010). Indications of bow and stone-tipped arrow use 64 000 years ago in KwaZulu-Natal, South Africa. ''Antiquity'', ''84''(325), 635–648. </ref>. Najstarsze malunki naskalne przedstawiające walkę z wykorzystaniem łuku pochodzą z mezolitu, a zostały odkryte w jaskiniach na Półwyspie Iberyjskim<ref>Otterbein, K. F. (2004). ''How War Began'' (Illustrated Edition). Texas A&M University Press, s. 72.</ref>. Prosty łuk (w Azji często wykonywany z bambusa) szybko został zastąpiony łukiem refleksyjnym (kompozytowym). Pojawienie się luku kompozytowego w Mezopotamii i Egipcie to już IV tysiąclecie p.n.e., ale jego upowszechnienie przypada na początek II tysiąclecia, w Mezopotamii na czasy panowania Sargona I<ref>Zutterman, C. (2003). The bow in the Ancient Near East, a re-evaluation of archery from the late 2nd millennium to the end of the Achaemenid period. ''IRANICA ANTIQUA'', ''XXXVIII'', 119–165, s. 123.</ref>.
	[[Plik:Crossection-pl.jpg\|mały\|Warstwy łuku kompozytowego (najpopularniejszy przykład) (źródło: [[commons:File:Crossection-pl.jpg\|wikimedia]])]]		[[Plik:Crossection-pl.jpg\|mały\|Warstwy łuku kompozytowego (najpopularniejszy przykład) (źródło: [[commons:File:Crossection-pl.jpg\|wikimedia]])\|260x260px]]


	Łęczysko łuku kompozytowego składało się z warstw: rogu, drewna i ścięgien sprasowanych razem. Techniki ich łączenia i układ warstw różniły się od siebie (ilustracje: Zutterman, 2003, s. 160)<ref>Zutterman, C. (2003). The bow in the Ancient Near East, a re-evaluation of archery from the late 2nd millennium to the end of the Achaemenid period. ''IRANICA ANTIQUA'', ''XXXVIII'', 119–165.</ref>. Róg jako materiał kurczliwy wygina łęczysko na zewnątrz, nadając mu charakterystyczne zaokrąglony kształt nawet w stanie rozprzężonym. Dzięki takiej budowie łuk posiadał dużą sprężystość i siłę rażenia przy małym rozmiarze. Jego zasięg sięgał nawet do 700 m.		Łęczysko łuku kompozytowego składało się z warstw: rogu, drewna i ścięgien sprasowanych razem. Techniki ich łączenia i układ warstw różniły się od siebie (ilustracje: Zutterman, 2003, s. 160)<ref>Zutterman, C. (2003). The bow in the Ancient Near East, a re-evaluation of archery from the late 2nd millennium to the end of the Achaemenid period. ''IRANICA ANTIQUA'', ''XXXVIII'', 119–165.</ref>. Róg jako materiał kurczliwy wygina łęczysko na zewnątrz, nadając mu charakterystyczne zaokrąglony kształt nawet w stanie rozprzężonym. Dzięki takiej budowie łuk posiadał dużą sprężystość i siłę rażenia przy małym rozmiarze. Jego zasięg sięgał nawet do 700 m.

	[[Plik:Typy łuku.png\|bezramki\|~~500x500px~~\|alt=]]		[[Plik:Typy łuku.png\|bezramki\|451x451px\|alt=]]


Line 12:		Line 12:

	Istnieją różne techniki ułożenia palców na cięciwie podczas jej naciągania. Można je podzielić na 6 typów:		Istnieją różne techniki ułożenia palców na cięciwie podczas jej naciągania. Można je podzielić na 6 typów:
	[[Plik:Chwyt cięciwy.png\|brak\|mały\|~~500x500px~~\|Techniki chwytu cięciwy na podstawie (Zutterman, 2003, s. 161)<ref>Zutterman, C. (2003). The bow in the Ancient Near East, a re-evaluation of archery from the late 2nd millennium to the end of the Achaemenid period. ''IRANICA ANTIQUA'', ''XXXVIII'', 119–165.</ref>.\|alt=]]		[[Plik:Chwyt cięciwy.png\|brak\|mały\|336x336px\|Techniki chwytu cięciwy na podstawie (Zutterman, 2003, s. 161)<ref>Zutterman, C. (2003). The bow in the Ancient Near East, a re-evaluation of archery from the late 2nd millennium to the end of the Achaemenid period. ''IRANICA ANTIQUA'', ''XXXVIII'', 119–165.</ref>.\|alt=]]


Line 19:		Line 19:

	Warto tu zwrócić uwagę, że chwyt śródziemnomorski czy klasyczny 2 na reliefie mogą być łatwo pomylone z chwytem wschodnim 2 – szczególnie gdy dłoń ukazana jest od zewnątrz. Dlatego identyfikacje i wyliczenia ilości użycia różnych technik przedstawione przez Zuttermana<ref>Zutterman, C. (2003). The bow in the Ancient Near East, a re-evaluation of archery from the late 2nd millennium to the end of the Achaemenid period. ''IRANICA ANTIQUA'', ''XXXVIII'', 119–165, p. 130.</ref> mogą budzić wątpliwości.		Warto tu zwrócić uwagę, że chwyt śródziemnomorski czy klasyczny 2 na reliefie mogą być łatwo pomylone z chwytem wschodnim 2 – szczególnie gdy dłoń ukazana jest od zewnątrz. Dlatego identyfikacje i wyliczenia ilości użycia różnych technik przedstawione przez Zuttermana<ref>Zutterman, C. (2003). The bow in the Ancient Near East, a re-evaluation of archery from the late 2nd millennium to the end of the Achaemenid period. ''IRANICA ANTIQUA'', ''XXXVIII'', 119–165, p. 130.</ref> mogą budzić wątpliwości.
	[[Plik:Archer's Thumb Ring (zihgir) LACMA AC1995.168.1.jpg\|mały\|Zakiery z czasów mogolskich (XVII w.) (źródło: [[commons:File:Archer's_Thumb_Ring_(zihgir)_LACMA_AC1995.168.1.jpg\|wikimedia]]).]]		[[Plik:Archer's Thumb Ring (zihgir) LACMA AC1995.168.1.jpg\|mały\|Zakiery z czasów mogolskich (XVII w.) (źródło: [[commons:File:Archer's_Thumb_Ring_(zihgir)_LACMA_AC1995.168.1.jpg\|wikimedia]]).\|201x201px]]


Line 30:		Line 30:

	Zutterman przedstawia analizę typologii wyglądu i wielkości łuków stosowanych na Bliskim Wschodzie. Uwzględnia łuki proste i refleksyjne. Analizę podsumowuje w poglądowej tabeli:		Zutterman przedstawia analizę typologii wyglądu i wielkości łuków stosowanych na Bliskim Wschodzie. Uwzględnia łuki proste i refleksyjne. Analizę podsumowuje w poglądowej tabeli:
	[[Plik:Typologia łuków, Zutterman, 2003, s. 165.png\|brak\|mały\|~~673x673px~~\|Typologia bliskowschodnich łuków (Iran, Asyria, Uratu, Achemenidzi – Persowie, Elemici, Scytowie/Medowie 1300-400p.n.e.), źródło: (Zutterman, 2003, s. 165)<ref>Zutterman, C. (2003). The bow in the Ancient Near East, a re-evaluation of archery from the late 2nd millennium to the end of the Achaemenid period. ''IRANICA ANTIQUA'', ''XXXVIII'', 119–165.</ref>.]]		[[Plik:Typologia łuków, Zutterman, 2003, s. 165.png\|brak\|mały\|436x436px\|Typologia bliskowschodnich łuków (Iran, Asyria, Uratu, Achemenidzi – Persowie, Elemici, Scytowie/Medowie 1300-400p.n.e.), źródło: (Zutterman, 2003, s. 165)<ref>Zutterman, C. (2003). The bow in the Ancient Near East, a re-evaluation of archery from the late 2nd millennium to the end of the Achaemenid period. ''IRANICA ANTIQUA'', ''XXXVIII'', 119–165.</ref>.]]

	== Historia ==		== Historia ==

imported>AndBab: /* Dodatkowe informacje z subkontynentu indyjskiego */

2021-07-31T04:43:21Z

Dodatkowe informacje z subkontynentu indyjskiego

← Older revision		Revision as of 06:43, 31 July 2021
Line 99:		Line 99:


	''Kauṭilya'' (''Arthaśāstra'' 2.18.8-11) zajmuje się łukiem i strzałami. Tekst oznajmia:		''Kauṭilya'' (''Arthaśāstra'' 2.18.8-11) zajmuje się łukiem i strzałami. Tekst oznajmia:<blockquote>„'''Łuki''' ('''''dhanus''''') to: ''tāla'' (wykonany z palmiry<ref>Palmira – winodań wachlarzowata.</ref>), ''cāpa'', drewniany (''dārava''), z rogu (''śārṅga''), ''kārmuka'', ''kodaṇḍa'' i ''drūṇa'' (skorpion?).

	„'''Łuki''' ('''''dhanus''''') to: ''tāla'' (wykonany z palmiry<ref>Palmira – winodań wachlarzowata.</ref>), ''cāpa'', drewniany (''dārava''), z rogu (''śārṅga''), ''kārmuka'', ''kodaṇḍa'' i ''drūṇa'' (skorpion?).

	'''Cięciwy''' ('''''jyā''''') wykonane są z: ''mūrvā'' (Sansevieria roxburghiana), ''arka'' (Calotropis gigantea), ''śana'' (?), ''gavedhu'' (?), ''veṇu'' (bambus) i ścięgien (''snāyu'').		'''Cięciwy''' ('''''jyā''''') wykonane są z: ''mūrvā'' (Sansevieria roxburghiana), ''arka'' (Calotropis gigantea), ''śana'' (?), ''gavedhu'' (?), ''veṇu'' (bambus) i ścięgien (''snāyu'').
Line 107:		Line 105:
	Zaś '''strzały''' ('''''iṣu''''') to: ''veṇu'' (bambusowa), ''śara'' (Saccharum munja), ''śalākā'' (drzazga, kiełek?), ''daṇḍāsana'' (?), ''nārācāś'' (żelazna).		Zaś '''strzały''' ('''''iṣu''''') to: ''veṇu'' (bambusowa), ''śara'' (Saccharum munja), ''śalākā'' (drzazga, kiełek?), ''daṇḍāsana'' (?), ''nārācāś'' (żelazna).

	Ich '''groty''' ('''''mukha''''') służą: cięciu, rozdzielaniu, uderzaniu. Wykonane są z metalu, kości lub drewna.”		Ich '''groty''' ('''''mukha''''') służą: cięciu, rozdzielaniu, uderzaniu. Wykonane są z metalu, kości lub drewna.”</blockquote>


	Z łukiem wiąże się '''kołczan''', który w MBh nazywany jest (w nawiasie ilość wzmianek w tekście):		Z łukiem wiąże się '''kołczan''', który w MBh nazywany jest (w nawiasie ilość wzmianek w tekście):

imported>AndBab: /* Strzały */

2021-07-30T22:33:02Z

Strzały

← Older revision		Revision as of 00:33, 31 July 2021
Line 122:		Line 122:
	{\| class="wikitable"		{\| class="wikitable"
	! colspan="3" ! style="text-align: center;"\|		! colspan="3" ! style="text-align: center;"\|
	====== ~~'''~~strzały – określenia synonimiczne~~'''~~ ======		====== strzały – określenia synonimiczne ======
	\|-		\|-
	! style="text-align: center;"\|'''nazwa sanskrycka'''		! style="text-align: center;"\|'''nazwa sanskrycka'''
Line 184:		Line 184:
	{\| class="wikitable"		{\| class="wikitable"
	! colspan="3" ! style="text-align: center;"\|		! colspan="3" ! style="text-align: center;"\|
	====== ~~'''~~strzały – podkategorie~~'''~~ ======		====== strzały – podkategorie ======
	\|-		\|-
	! style="text-align: center;"\|'''nazwa sanskrycka'''		! style="text-align: center;"\|'''nazwa sanskrycka'''

← Older revision		Revision as of 12:26, 12 November 2021
Line 45:		Line 45:
	=== Kultura szarej ceramiki malowanej (Painted Grey Ware Culture) (1100-600 p.n.e.) ===		=== Kultura szarej ceramiki malowanej (Painted Grey Ware Culture) (1100-600 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Narzędzia i broń ze skarbów wyrobów miedzianych z Doabu (wg B.B. Lal)2.jpg\|mały\|Narzędzia i broń ze skarbów wyrobów miedzianych z Doabu (wg B.B. Lal) opublikowane na: [https://archaeologyonline.net/artifacts/19th-century-paradigms-5 archaeologyonline.net].]][[Plik:Ostrza i groty do strzał z kości, rogu i kości słoniowej z Czirand w dystrykcie Saran, w Biharze.jpg\|mały\|Ostrza i groty do strzał z kości, rogu i kości słoniowej z Czirand w dystrykcie Saran, w Biharze, źródło (Allchin & Allchin, 1973 fot. 55)<ref>Allchin, B., & Allchin, R. (1973). ''Narodziny cywilizacji indyjskiej'' (T. 180). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.</ref>.]]W kulturze skarbów miedzianych zmienia się kształt grotów. Są one masywniejsze i pojawiają się groty harpunowe.		\|[[Plik:Narzędzia i broń ze skarbów wyrobów miedzianych z Doabu (wg B.B. Lal)2.jpg\|mały\|Narzędzia i broń ze skarbów wyrobów miedzianych z Doabu (wg B.B. Lal) opublikowane na: [https://archaeologyonline.net/artifacts/19th-century-paradigms-5 archaeologyonline.net].]][[Plik:Ostrza i groty do strzał z kości, rogu i kości słoniowej z Czirand w dystrykcie Saran, w Biharze.jpg\|mały\|Ostrza i groty do strzał z kości, rogu i kości słoniowej z Czirand w dystrykcie Saran, w Biharze, źródło (Allchin & Allchin, 1973 fot. 55)<ref>Allchin, B., & Allchin, R. (1973). ''Narodziny cywilizacji indyjskiej'' (T. 180). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.</ref>.\|228x228px]]W kulturze skarbów miedzianych zmienia się kształt grotów. Są one masywniejsze i pojawiają się groty harpunowe.


Line 65:		Line 65:
	* Aszurbanipal podczas polowania (źródło: [[commons:File:Exhibition_I_am_Ashurbanipal_king_of_the_world,_king_of_Assyria,_British_Museum_(31033563287).jpg\|wikimedia]]).		* Aszurbanipal podczas polowania (źródło: [[commons:File:Exhibition_I_am_Ashurbanipal_king_of_the_world,_king_of_Assyria,_British_Museum_(31033563287).jpg\|wikimedia]]).
	* Oblężenie miasta, czasy Tiglath-Pilesera III (744-727 p.n.e.), pałac w Kalhu (Nimrud) (źródło: [[commons:File:Assyrian_relief_of_attack_on_an_enemy_town_during_the_reign_of_Tiglath-Pileser_III_720-743_BCE_from_his_palace_at_Kalhu_(Nimrud).jpg\|wikimedia]]).		* Oblężenie miasta, czasy Tiglath-Pilesera III (744-727 p.n.e.), pałac w Kalhu (Nimrud) (źródło: [[commons:File:Assyrian_relief_of_attack_on_an_enemy_town_during_the_reign_of_Tiglath-Pileser_III_720-743_BCE_from_his_palace_at_Kalhu_(Nimrud).jpg\|wikimedia]]).
	]][[Plik:Ramses II charging Nubians.jpg\|mały\|Ramzes II atakujący Nubijczyków, XIII w. p.n.e., świątynia Beit El-Wali (źródło: [[commons:File:Ramses_II_charging_Nubians.jpg\|wikimedia]])]]Asyryjczycy przedstawieni na reliefach stosują kilka technik naciągania cięciwy. Zutterman<ref>Zutterman, C. (2003). The bow in the Ancient Near East, a re-evaluation of archery from the late 2nd millennium to the end of the Achaemenid period. ''IRANICA ANTIQUA'', ''XXXVIII'', 119–165, p. 130.</ref> wylicza, że przede wszystkim widać technikę klasyczną 1. Technika śródziemnomorska pojawia się jedynie na reliefach z czasów Aszurnasirpala II. Stosunkowo często widać również technikę angielską, którą łatwo zidentyfikować na przedstawieniach wnętrza dłoni, jak na reliefie z czasów Tiglath-Pilesera III. Przy czym w tym przypadku zwraca uwagę brak zachowania anatomii ludzkiego ciała.		]][[Plik:Ramses II charging Nubians.jpg\|mały\|Ramzes II atakujący Nubijczyków, XIII w. p.n.e., świątynia Beit El-Wali (źródło: [[commons:File:Ramses_II_charging_Nubians.jpg\|wikimedia]])\|201x201px]]Asyryjczycy przedstawieni na reliefach stosują kilka technik naciągania cięciwy. Zutterman<ref>Zutterman, C. (2003). The bow in the Ancient Near East, a re-evaluation of archery from the late 2nd millennium to the end of the Achaemenid period. ''IRANICA ANTIQUA'', ''XXXVIII'', 119–165, p. 130.</ref> wylicza, że przede wszystkim widać technikę klasyczną 1. Technika śródziemnomorska pojawia się jedynie na reliefach z czasów Aszurnasirpala II. Stosunkowo często widać również technikę angielską, którą łatwo zidentyfikować na przedstawieniach wnętrza dłoni, jak na reliefie z czasów Tiglath-Pilesera III. Przy czym w tym przypadku zwraca uwagę brak zachowania anatomii ludzkiego ciała.


Line 76:		Line 76:
	=== Reliefy Achemenidów (559-330 p.n.e.) ===		=== Reliefy Achemenidów (559-330 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Seal of Darius the Great British Museum.jpg\|mały\|Dariusz I na w rydwanie na polowaniu, odcisk pieczęci, podpis w staroperskim, elemickim i babilońskim, British Museum (źródło: [[commons:File:Seal_of_Darius_the_Great_British_Museum.jpg\|wikimedia]]).]][[Plik:Persepolis, scena procesyjna (fragment).jpg\|mały\|Persepolis, scena procesyjna (fragment) (źródło: [[commons:File:Persépolis._La_Garde.jpg\|wikimedia]]).]]Łucznicy stanowili piechotę, łuku używała kawaleria, ale przede wszystkim jest on podstawową bronią rydwanników. Ciężko znaleźć relief wojującego rydwannika z inną bronią niż łuk.		\|[[Plik:Seal of Darius the Great British Museum.jpg\|mały\|Dariusz I na w rydwanie na polowaniu, odcisk pieczęci, podpis w staroperskim, elemickim i babilońskim, British Museum (źródło: [[commons:File:Seal_of_Darius_the_Great_British_Museum.jpg\|wikimedia]]).]][[Plik:Persepolis, scena procesyjna (fragment).jpg\|mały\|Persepolis, scena procesyjna (fragment) (źródło: [[commons:File:Persépolis._La_Garde.jpg\|wikimedia]]).\|226x226px]]Łucznicy stanowili piechotę, łuku używała kawaleria, ale przede wszystkim jest on podstawową bronią rydwanników. Ciężko znaleźć relief wojującego rydwannika z inną bronią niż łuk.


Line 86:		Line 86:
	\|[[Plik:Groty dzid, Sirkap, II p.n.e.-II n.e. Muzeum Taksili.jpg\|mały\|Groty strzał i dzid, Sirkap, II p.n.e.-II n.e. Muzeum Taksili (zdjęcie: A.Babkiewicz 2018).\|link=https://wiki.mahabharata.ckc.uw.edu.pl/index.php%3Ftitle=Plik:Groty_dzid,_Sirkap,_II_p.n.e.-II_n.e._Muzeum_Taksili.jpg]]Masywne, metalowe groty z metalowym trzpieniem do zamieszczania w promieniu, groty płaskie, o kilku krawędziach, przekroju okrągłym i trójkątnym – oto artefakty znajdowane w Taksili.		\|[[Plik:Groty dzid, Sirkap, II p.n.e.-II n.e. Muzeum Taksili.jpg\|mały\|Groty strzał i dzid, Sirkap, II p.n.e.-II n.e. Muzeum Taksili (zdjęcie: A.Babkiewicz 2018).\|link=https://wiki.mahabharata.ckc.uw.edu.pl/index.php%3Ftitle=Plik:Groty_dzid,_Sirkap,_II_p.n.e.-II_n.e._Muzeum_Taksili.jpg]]Masywne, metalowe groty z metalowym trzpieniem do zamieszczania w promieniu, groty płaskie, o kilku krawędziach, przekroju okrągłym i trójkątnym – oto artefakty znajdowane w Taksili.
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Bharhut Asadrisa Jataka.jpg\|mały\| Bhārhut, Madhya Pradesh, okres Śungów (100-80 p.n.e), Asadrisa dżataki (Cunningham, 1963) (źródło: [[commons:File:Bharhut_Asadrisa_Jataka.jpg\|wikimedia]]).]][[Plik:Nauka łucznictwa przez księcia Siddharthę, muzeum Lahore, III w. (zdjęcie A.Babkiewicz 2018)..jpg\|mały\|Nauka łucznictwa przez księcia Siddharthę, muzeum Lahore, III w. (zdjęcie: A.Babkiewicz 2018).]]Praktyka strzelania z łuku uwieczniona jest na niektórych dżatakach np. nauka łucznictwa księcia Siddharty, jelenia dźataka (''mṛga-jātaka''), dźataka wielkiej małpy (''mahā-kapi-jātaka''). Na zdjęciach obok nauka łucznictwa księcia Siddharthy.		\|[[Plik:Bharhut Asadrisa Jataka.jpg\|mały\| Bhārhut, Madhya Pradesh, okres Śungów (100-80 p.n.e), Asadrisa dżataki (Cunningham, 1963) (źródło: [[commons:File:Bharhut_Asadrisa_Jataka.jpg\|wikimedia]]).]][[Plik:Nauka łucznictwa przez księcia Siddharthę, muzeum Lahore, III w. (zdjęcie A.Babkiewicz 2018)..jpg\|mały\|Nauka łucznictwa przez księcia Siddharthę, muzeum Lahore, III w. (zdjęcie: A.Babkiewicz 2018).\|153x153px]]Praktyka strzelania z łuku uwieczniona jest na niektórych dżatakach np. nauka łucznictwa księcia Siddharty, jelenia dźataka (''mṛga-jātaka''), dźataka wielkiej małpy (''mahā-kapi-jātaka''). Na zdjęciach obok nauka łucznictwa księcia Siddharthy.
	\|-		\|-
	\|[[Plik:War over the Buddha's Relics, South Gate, Stupa no. 1, Sanchi2.jpg\|mały\|Sanchi, brama południowa, wojna o relikwie Buddy w Kushinagarze (50-0 p.n.e.) (źródło: [[commons:File:War_of_the_Relics_of_the_Buddha_Sanchi_Stupa_1Southern_Gateway.jpg\|wikimedia]])]][[Plik:Atak Mary II-III w., Lahore Museum (zdjęcie A.Babkiewicz 2018)1.jpg\|mały\|Atak Mary, muzeum Lahore, II-III w. (zdjęcie: A.Babkiewicz 2018).]]Na scenie wojny o relikwie z Sanchi łucznicy są zarówno atakującym,i jak i broniącymi się z murów miasta. Niektórzy chronią się za kopistami z tarczami.		\|[[Plik:War over the Buddha's Relics, South Gate, Stupa no. 1, Sanchi2.jpg\|mały\|Sanchi, brama południowa, wojna o relikwie Buddy w Kushinagarze (50-0 p.n.e.) (źródło: [[commons:File:War_of_the_Relics_of_the_Buddha_Sanchi_Stupa_1Southern_Gateway.jpg\|wikimedia]])]][[Plik:Atak Mary II-III w., Lahore Museum (zdjęcie A.Babkiewicz 2018)1.jpg\|mały\|Atak Mary, muzeum Lahore, II-III w. (zdjęcie: A.Babkiewicz 2018).\|415x415px]]Na scenie wojny o relikwie z Sanchi łucznicy są zarówno atakującym,i jak i broniącymi się z murów miasta. Niektórzy chronią się za kopistami z tarczami.


Line 95:		Line 95:

	== Dodatkowe informacje z subkontynentu indyjskiego ==		== Dodatkowe informacje z subkontynentu indyjskiego ==
	[[Plik:Łuk - budowa.png\|mały\|~~500x500px~~\|Nomenklatura: części łuku, strzała, kołczan.]]		[[Plik:Łuk - budowa.png\|mały\|387x387px\|Nomenklatura: części łuku, strzała, kołczan.]]
	W Indiach łucznictwo było uważane za sztukę walki par excellence. Stąd termin określający sztukę militarną to ''dhanurveda'' (wiedza o łuku). MBh określa łuk trzema terminami: ''dhanus'' wzmiankowany aż 1007, ''cāpa'' (wspomniany 239 razy) i ''kārmuka'' (220 razy). Ostatni termin sugeruje, że przy jego produkcji używano drewna ''kṛmuka'' (może bambus?).		W Indiach łucznictwo było uważane za sztukę walki par excellence. Stąd termin określający sztukę militarną to ''dhanurveda'' (wiedza o łuku). MBh określa łuk trzema terminami: ''dhanus'' wzmiankowany aż 1007, ''cāpa'' (wspomniany 239 razy) i ''kārmuka'' (220 razy). Ostatni termin sugeruje, że przy jego produkcji używano drewna ''kṛmuka'' (może bambus?).