Bhindipāla – proca - Revision history

imported>AndBab: /* Historia */

2021-11-12T10:45:07Z

Historia

← Older revision		Revision as of 12:45, 12 November 2021
Line 15:		Line 15:
	=== Egipskie malowidła naskalne i proce w grobowcach ===		=== Egipskie malowidła naskalne i proce w grobowcach ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Procarz egipski, na podstawie malunku z grobowca Bani Hassan ok. 1900 p.n.e., źródło (Yadin, 1963, s. 10).png\|mały\|~~150x150px~~\|Procarz egipski, na podstawie malunku z grobowca Bani Hassan ok. 1900 p.n.e., źródło: (Yadin, 1963, s. 10)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]]		\|[[Plik:Procarz egipski, na podstawie malunku z grobowca Bani Hassan ok. 1900 p.n.e., źródło (Yadin, 1963, s. 10).png\|mały\|256x256px\|Procarz egipski, na podstawie malunku z grobowca Bani Hassan ok. 1900 p.n.e., źródło: (Yadin, 1963, s. 10)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.\|alt=]]

	* choć pociski proc są stałym znaleziskiem od czasów prehistorycznych, to nie zachowało się wiele proc		* choć pociski proc są stałym znaleziskiem od czasów prehistorycznych, to nie zachowało się wiele proc
Line 24:		Line 24:
	=== Reliefy neohetyckie (IX w. p.n.e.) ===		=== Reliefy neohetyckie (IX w. p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Ortostat z Tell Halaf, wojownik hetycki z procą, źródło (Yadin, 1963, s. 364).png\|mały\|~~150x150px~~\|Ortostat z Tell Halaf, wojownik hetycki z procą, źródło: (Yadin, 1963, s. 364)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]]		\|[[Plik:Ortostat z Tell Halaf, wojownik hetycki z procą, źródło (Yadin, 1963, s. 364).png\|mały\|203x203px\|Ortostat z Tell Halaf, wojownik hetycki z procą, źródło: (Yadin, 1963, s. 364)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.\|alt=]]

	* relief neohetycki pokazuje technikę wyrzucania kamienia z procy		* relief neohetycki pokazuje technikę wyrzucania kamienia z procy
Line 42:		Line 42:
	=== Grecja i Persja ===		=== Grecja i Persja ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Sling bullets BM GR1842.7-28.550 GR1851.5-7.11.jpg\|mały\|~~150x150px~~\|Greckie pociski do proc z piorunem i napisem: „łap”, IV w. p.n.e. (źródło: [[commons:File:Sling_bullets_BM_GR1842.7-28.550_GR1851.5-7.11.jpg\|wikimedia]]).]]		\|[[Plik:Sling bullets BM GR1842.7-28.550 GR1851.5-7.11.jpg\|mały\|200x200px\|Greckie pociski do proc z piorunem i napisem: „łap”, IV w. p.n.e. (źródło: [[commons:File:Sling_bullets_BM_GR1842.7-28.550_GR1851.5-7.11.jpg\|wikimedia]]).\|alt=]]

	* Ksenofon (430-355 p.n.e.) w drugim rozdziale swojej Greckiej Historii opisuje, że w 401 r.		* Ksenofon (430-355 p.n.e.) w drugim rozdziale swojej Greckiej Historii opisuje, że w 401 r.

imported>AndBab: /* Historia */

2021-11-12T10:44:18Z

Historia

imported>AndBab: /* Informacje wstępne */

2021-11-12T10:43:15Z

Informacje wstępne

← Older revision		Revision as of 12:43, 12 November 2021
Line 7:		Line 7:
	=== Późny okres harappański (1900-1300 p.n.e.) ===		=== Późny okres harappański (1900-1300 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Broń i narzędzia z Muzeum w Mohendżo Daro (zdjęcie A.Babkiewicz 2018) - proca..jpg\|mały\|Broń i narzędzia z Muzeum w Mohendżo Daro (zdjęcie: A.Babkiewicz 2018).]]~~Znajdowane~~ wśród artefaktów kultury harappańskiej obłe kamienie mogły być wykorzystywane jako pociski do procy~~. Badacze~~ zapewniają, że proca była jedną z broni używanych w kulturze harappańskiej<ref>Marshall, J. (Red.). (1931). ''Mohenjo-Daro and the Indus civilization: Being an official account of archaeological excavations at Mohenjo-Daro carried out by the Government of India between the years 1922 and 1927'' (T. 1–3). Asian Educational Services, p. 35.</ref>.		\|[[Plik:Broń i narzędzia z Muzeum w Mohendżo Daro (zdjęcie A.Babkiewicz 2018) - proca..jpg\|mały\|Broń i narzędzia z Muzeum w Mohendżo Daro (zdjęcie: A.Babkiewicz 2018).]]

			* znajdowane wśród artefaktów kultury harappańskiej obłe kamienie mogły być wykorzystywane jako pociski do procy
			* badacze zapewniają, że proca była jedną z broni używanych w kulturze harappańskiej<ref>Marshall, J. (Red.). (1931). ''Mohenjo-Daro and the Indus civilization: Being an official account of archaeological excavations at Mohenjo-Daro carried out by the Government of India between the years 1922 and 1927'' (T. 1–3). Asian Educational Services, p. 35.</ref>
	\|-		\|-
	! style="text-align: center;"\|		! style="text-align: center;"\|
	=== Egipskie malowidła naskalne i proce w grobowcach ===		=== Egipskie malowidła naskalne i proce w grobowcach ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Procarz egipski, na podstawie malunku z grobowca Bani Hassan ok. 1900 p.n.e., źródło (Yadin, 1963, s. 10).png\|mały\|Procarz egipski, na podstawie malunku z grobowca Bani Hassan ok. 1900 p.n.e., źródło: (Yadin, 1963, s. 10)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]]~~Choć~~ pociski proc są stałym znaleziskiem od czasów prehistorycznych, to nie zachowało się wiele proc~~. Po~~ pierwsze były one wykonane z nietrwałych materiałów, a po drugie nie należały do broni elitarnej, którą by chciano umieszczać w grobowcach~~. Najstarsza~~ zachowana proca pochodzi z grobu Tutanchamona zmarłego ok. 1325 r. p.n.e.		\|[[Plik:Procarz egipski, na podstawie malunku z grobowca Bani Hassan ok. 1900 p.n.e., źródło (Yadin, 1963, s. 10).png\|mały\|Procarz egipski, na podstawie malunku z grobowca Bani Hassan ok. 1900 p.n.e., źródło: (Yadin, 1963, s. 10)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]]

			* choć pociski proc są stałym znaleziskiem od czasów prehistorycznych, to nie zachowało się wiele proc
			* po pierwsze były one wykonane z nietrwałych materiałów, a po drugie nie należały do broni elitarnej, którą by chciano umieszczać w grobowcach
			* najstarsza zachowana proca pochodzi z grobu Tutanchamona zmarłego ok. 1325 r. p.n.e.
	\|-		\|-
	! style="text-align: center;"\|		! style="text-align: center;"\|
	=== Reliefy neohetyckie (IX w. p.n.e.) ===		=== Reliefy neohetyckie (IX w. p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Ortostat z Tell Halaf, wojownik hetycki z procą, źródło (Yadin, 1963, s. 364).png\|mały\|Ortostat z Tell Halaf, wojownik hetycki z procą, źródło: (Yadin, 1963, s. 364)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]]~~Relief~~ neohetycki pokazuje technikę wyrzucania kamienia z procy~~. Po~~ umieszczeniu pocisku w koszyku, wciąż trzymając go lewą ręką, drugą ręką procarz dzierży końcówki rzemienia nadając pociskowi ruch okrężny.		\|[[Plik:Ortostat z Tell Halaf, wojownik hetycki z procą, źródło (Yadin, 1963, s. 364).png\|mały\|Ortostat z Tell Halaf, wojownik hetycki z procą, źródło: (Yadin, 1963, s. 364)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]]

			* relief neohetycki pokazuje technikę wyrzucania kamienia z procy
			* po umieszczeniu pocisku w koszyku, wciąż trzymając go lewą ręką, drugą ręką procarz dzierży końcówki rzemienia nadając pociskowi ruch okrężny
	\|-		\|-
	! style="text-align: center;"\|		! style="text-align: center;"\|
	=== Reliefy neoasyryjskie (883-631 p.n.e.) ===		=== Reliefy neoasyryjskie (883-631 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Procarze asyryjscy, Layard.jpg\|mały\|Procarze asyryjscy (źródło: Dezso, 2012, ilustracje uzupełniające)<ref>Dezso, T. (2012). ''Tamas Dezso: The Assyrian Army I/1-2. The Structure of the Neo-Assyrian Army. 1. Infantry 2. Cavalry and Chariotry'' (1st Edition). ELTE Eötvös Kiadó/Eötvös University Press.</ref>.]]~~Część~~ armii neoasyryjskiej stanowili procarze~~. Pociski~~ były wykonane z gliny i miały gruszkowaty kształt~~. Ciskano~~ je przy pomocy długich, skórzanych proc~~. Pociski~~ miały zasięg nawet do 200 m.		\|[[Plik:Procarze asyryjscy, Layard.jpg\|mały\|Procarze asyryjscy (źródło: Dezso, 2012, ilustracje uzupełniające)<ref>Dezso, T. (2012). ''Tamas Dezso: The Assyrian Army I/1-2. The Structure of the Neo-Assyrian Army. 1. Infantry 2. Cavalry and Chariotry'' (1st Edition). ELTE Eötvös Kiadó/Eötvös University Press.</ref>.]]

			* część armii neoasyryjskiej stanowili procarze
			* pociski były wykonane z gliny i miały gruszkowaty kształt
			* ciskano je przy pomocy długich, skórzanych proc
			* pociski miały zasięg nawet do 200 m.
	\|-		\|-
	! style="text-align: center;"\|		! style="text-align: center;"\|
	=== Grecja i Persja ===		=== Grecja i Persja ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Sling bullets BM GR1842.7-28.550 GR1851.5-7.11.jpg\|mały\|Greckie pociski do proc z piorunem i napisem: „łap”, IV w. p.n.e. (źródło: [[commons:File:Sling_bullets_BM_GR1842.7-28.550_GR1851.5-7.11.jpg\|wikimedia]]).]]Ksenofon (430-355 p.n.e.) w drugim rozdziale swojej Greckiej Historii opisuje, że w 401 r. Grecy ucierpieli od procarzy perskich pod władzą Artakserksesa II~~. Sytuacja~~ się zmieniła, gdy Grecy wprowadzili lżejsze pociski, lecące dalej niż perskie.		\|[[Plik:Sling bullets BM GR1842.7-28.550 GR1851.5-7.11.jpg\|mały\|Greckie pociski do proc z piorunem i napisem: „łap”, IV w. p.n.e. (źródło: [[commons:File:Sling_bullets_BM_GR1842.7-28.550_GR1851.5-7.11.jpg\|wikimedia]]).]]

			* Ksenofon (430-355 p.n.e.) w drugim rozdziale swojej Greckiej Historii opisuje, że w 401 r.
			* Grecy ucierpieli od procarzy perskich pod władzą Artakserksesa II
			* sytuacja się zmieniła, gdy Grecy wprowadzili lżejsze pociski, lecące dalej niż perskie
	\|}		\|}

imported>AndBab: /* Historia */

2021-07-30T22:35:51Z

Historia

← Older revision		Revision as of 00:35, 31 July 2021
Line 4:		Line 4:
	== Historia ==		== Historia ==
	{\| class="wikitable"		{\| class="wikitable"
	\|		! style="text-align: center;"\|
	=== Późny okres harappański (1900-1300 p.n.e.) ===		=== Późny okres harappański (1900-1300 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Broń i narzędzia z Muzeum w Mohendżo Daro (zdjęcie A.Babkiewicz 2018) - proca..jpg\|mały\|Broń i narzędzia z Muzeum w Mohendżo Daro (zdjęcie: A.Babkiewicz 2018).]]Znajdowane wśród artefaktów kultury harappańskiej obłe kamienie mogły być wykorzystywane jako pociski do procy. Badacze zapewniają, że proca była jedną z broni używanych w kulturze harappańskiej<ref>Marshall, J. (Red.). (1931). ''Mohenjo-Daro and the Indus civilization: Being an official account of archaeological excavations at Mohenjo-Daro carried out by the Government of India between the years 1922 and 1927'' (T. 1–3). Asian Educational Services, p. 35.</ref>.		\|[[Plik:Broń i narzędzia z Muzeum w Mohendżo Daro (zdjęcie A.Babkiewicz 2018) - proca..jpg\|mały\|Broń i narzędzia z Muzeum w Mohendżo Daro (zdjęcie: A.Babkiewicz 2018).]]Znajdowane wśród artefaktów kultury harappańskiej obłe kamienie mogły być wykorzystywane jako pociski do procy. Badacze zapewniają, że proca była jedną z broni używanych w kulturze harappańskiej<ref>Marshall, J. (Red.). (1931). ''Mohenjo-Daro and the Indus civilization: Being an official account of archaeological excavations at Mohenjo-Daro carried out by the Government of India between the years 1922 and 1927'' (T. 1–3). Asian Educational Services, p. 35.</ref>.
	\|-		\|-
	\|		! style="text-align: center;"\|
	=== Egipskie malowidła naskalne i proce w grobowcach ===		=== Egipskie malowidła naskalne i proce w grobowcach ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Procarz egipski, na podstawie malunku z grobowca Bani Hassan ok. 1900 p.n.e., źródło (Yadin, 1963, s. 10).png\|mały\|Procarz egipski, na podstawie malunku z grobowca Bani Hassan ok. 1900 p.n.e., źródło: (Yadin, 1963, s. 10)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]]Choć pociski proc są stałym znaleziskiem od czasów prehistorycznych, to nie zachowało się wiele proc. Po pierwsze były one wykonane z nietrwałych materiałów, a po drugie nie należały do broni elitarnej, którą by chciano umieszczać w grobowcach. Najstarsza zachowana proca pochodzi z grobu Tutanchamona zmarłego ok. 1325 r. p.n.e.		\|[[Plik:Procarz egipski, na podstawie malunku z grobowca Bani Hassan ok. 1900 p.n.e., źródło (Yadin, 1963, s. 10).png\|mały\|Procarz egipski, na podstawie malunku z grobowca Bani Hassan ok. 1900 p.n.e., źródło: (Yadin, 1963, s. 10)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]]Choć pociski proc są stałym znaleziskiem od czasów prehistorycznych, to nie zachowało się wiele proc. Po pierwsze były one wykonane z nietrwałych materiałów, a po drugie nie należały do broni elitarnej, którą by chciano umieszczać w grobowcach. Najstarsza zachowana proca pochodzi z grobu Tutanchamona zmarłego ok. 1325 r. p.n.e.
	\|-		\|-
	\|		! style="text-align: center;"\|
	=== Reliefy neohetyckie (IX w. p.n.e.) ===		=== Reliefy neohetyckie (IX w. p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Ortostat z Tell Halaf, wojownik hetycki z procą, źródło (Yadin, 1963, s. 364).png\|mały\|Ortostat z Tell Halaf, wojownik hetycki z procą, źródło: (Yadin, 1963, s. 364)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]]Relief neohetycki pokazuje technikę wyrzucania kamienia z procy. Po umieszczeniu pocisku w koszyku, wciąż trzymając go lewą ręką, drugą ręką procarz dzierży końcówki rzemienia nadając pociskowi ruch okrężny.		\|[[Plik:Ortostat z Tell Halaf, wojownik hetycki z procą, źródło (Yadin, 1963, s. 364).png\|mały\|Ortostat z Tell Halaf, wojownik hetycki z procą, źródło: (Yadin, 1963, s. 364)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]]Relief neohetycki pokazuje technikę wyrzucania kamienia z procy. Po umieszczeniu pocisku w koszyku, wciąż trzymając go lewą ręką, drugą ręką procarz dzierży końcówki rzemienia nadając pociskowi ruch okrężny.
	\|-		\|-
	\|		! style="text-align: center;"\|
	=== Reliefy neoasyryjskie (883-631 p.n.e.) ===		=== Reliefy neoasyryjskie (883-631 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Procarze asyryjscy, Layard.jpg\|mały\|Procarze asyryjscy (źródło: Dezso, 2012, ilustracje uzupełniające)<ref>Dezso, T. (2012). ''Tamas Dezso: The Assyrian Army I/1-2. The Structure of the Neo-Assyrian Army. 1. Infantry 2. Cavalry and Chariotry'' (1st Edition). ELTE Eötvös Kiadó/Eötvös University Press.</ref>.]]Część armii neoasyryjskiej stanowili procarze. Pociski były wykonane z gliny i miały gruszkowaty kształt. Ciskano je przy pomocy długich, skórzanych proc. Pociski miały zasięg nawet do 200 m.		\|[[Plik:Procarze asyryjscy, Layard.jpg\|mały\|Procarze asyryjscy (źródło: Dezso, 2012, ilustracje uzupełniające)<ref>Dezso, T. (2012). ''Tamas Dezso: The Assyrian Army I/1-2. The Structure of the Neo-Assyrian Army. 1. Infantry 2. Cavalry and Chariotry'' (1st Edition). ELTE Eötvös Kiadó/Eötvös University Press.</ref>.]]Część armii neoasyryjskiej stanowili procarze. Pociski były wykonane z gliny i miały gruszkowaty kształt. Ciskano je przy pomocy długich, skórzanych proc. Pociski miały zasięg nawet do 200 m.
	\|-		\|-
	\|		! style="text-align: center;"\|
	=== Grecja i Persja ===		=== Grecja i Persja ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Sling bullets BM GR1842.7-28.550 GR1851.5-7.11.jpg\|mały\|Greckie pociski do proc z piorunem i napisem: „łap”, IV w. p.n.e. (źródło: [[commons:File:Sling_bullets_BM_GR1842.7-28.550_GR1851.5-7.11.jpg\|wikimedia]]).]]Ksenofon (430-355 p.n.e.) w drugim rozdziale swojej Greckiej Historii opisuje, że w 401 r. Grecy ucierpieli od procarzy perskich pod władzą Artakserksesa II. Sytuacja się zmieniła, gdy Grecy wprowadzili lżejsze pociski, lecące dalej niż perskie.		\|[[Plik:Sling bullets BM GR1842.7-28.550 GR1851.5-7.11.jpg\|mały\|Greckie pociski do proc z piorunem i napisem: „łap”, IV w. p.n.e. (źródło: [[commons:File:Sling_bullets_BM_GR1842.7-28.550_GR1851.5-7.11.jpg\|wikimedia]]).]]Ksenofon (430-355 p.n.e.) w drugim rozdziale swojej Greckiej Historii opisuje, że w 401 r. Grecy ucierpieli od procarzy perskich pod władzą Artakserksesa II. Sytuacja się zmieniła, gdy Grecy wprowadzili lżejsze pociski, lecące dalej niż perskie.
	\|}		\|}

	== Dodatkowe informacje z subkontynentu indyjskiego ==		== Dodatkowe informacje z subkontynentu indyjskiego ==

imported>AndBab at 22:35, 30 July 2021

2021-07-30T22:35:26Z

← Older revision		Revision as of 00:35, 31 July 2021
Line 1:		Line 1:
	== ~~'''~~Informacje wstępne~~'''~~ ==		== Informacje wstępne ==
	Proca była jedną z najstarszych broni myśliwskich i bojowych stosowanych od okresu neolitu. Stosowano ją w większości rejonów świata starożytnego, choć mniej popularna była tam, gdzie szybko upowszechnił się łuk. Może właśnie z tego powodu nie była bronią popularną w Indiach. Nie spotykamy jej na reliefach ani w opisach. Termin, który może ją oznaczać – ''bhindipāla'' – jest na tyle niejasny, że może nazywać jakiś pocisk, krótką strzałkę ciskaną za pomocą tuby lub po prostu włócznię. Czyżby hindusi nie stosowali procy? A może była to broń należąca do biedoty, o której nie warto było wspominać? Ponieważ proca była popularna w krajach ościennych, takich jak Persja i Mezopotamia ciężko sobie wyobrazić, by nie była obecna pośród militariów indyjskich.		Proca była jedną z najstarszych broni myśliwskich i bojowych stosowanych od okresu neolitu. Stosowano ją w większości rejonów świata starożytnego, choć mniej popularna była tam, gdzie szybko upowszechnił się łuk. Może właśnie z tego powodu nie była bronią popularną w Indiach. Nie spotykamy jej na reliefach ani w opisach. Termin, który może ją oznaczać – ''bhindipāla'' – jest na tyle niejasny, że może nazywać jakiś pocisk, krótką strzałkę ciskaną za pomocą tuby lub po prostu włócznię. Czyżby hindusi nie stosowali procy? A może była to broń należąca do biedoty, o której nie warto było wspominać? Ponieważ proca była popularna w krajach ościennych, takich jak Persja i Mezopotamia ciężko sobie wyobrazić, by nie była obecna pośród militariów indyjskich.

	== ~~'''~~Historia~~'''~~ ==		== Historia ==
	{\| class="wikitable"		{\| class="wikitable"
	\|		\|
	=== ~~'''~~Późny okres harappański~~'''~~ (1900-1300 p.n.e.) ===		=== Późny okres harappański (1900-1300 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Broń i narzędzia z Muzeum w Mohendżo Daro (zdjęcie A.Babkiewicz 2018) - proca..jpg\|mały\|Broń i narzędzia z Muzeum w Mohendżo Daro (zdjęcie: A.Babkiewicz 2018).]]Znajdowane wśród artefaktów kultury harappańskiej obłe kamienie mogły być wykorzystywane jako pociski do procy. Badacze zapewniają, że proca była jedną z broni używanych w kulturze harappańskiej<ref>Marshall, J. (Red.). (1931). ''Mohenjo-Daro and the Indus civilization: Being an official account of archaeological excavations at Mohenjo-Daro carried out by the Government of India between the years 1922 and 1927'' (T. 1–3). Asian Educational Services, p. 35.</ref>.		\|[[Plik:Broń i narzędzia z Muzeum w Mohendżo Daro (zdjęcie A.Babkiewicz 2018) - proca..jpg\|mały\|Broń i narzędzia z Muzeum w Mohendżo Daro (zdjęcie: A.Babkiewicz 2018).]]Znajdowane wśród artefaktów kultury harappańskiej obłe kamienie mogły być wykorzystywane jako pociski do procy. Badacze zapewniają, że proca była jedną z broni używanych w kulturze harappańskiej<ref>Marshall, J. (Red.). (1931). ''Mohenjo-Daro and the Indus civilization: Being an official account of archaeological excavations at Mohenjo-Daro carried out by the Government of India between the years 1922 and 1927'' (T. 1–3). Asian Educational Services, p. 35.</ref>.
	\|-		\|-
	\|		\|
	=== ~~'''~~Egipskie malowidła naskalne i proce w grobowcach~~'''~~ ===		=== Egipskie malowidła naskalne i proce w grobowcach ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Procarz egipski, na podstawie malunku z grobowca Bani Hassan ok. 1900 p.n.e., źródło (Yadin, 1963, s. 10).png\|mały\|Procarz egipski, na podstawie malunku z grobowca Bani Hassan ok. 1900 p.n.e., źródło: (Yadin, 1963, s. 10)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]]Choć pociski proc są stałym znaleziskiem od czasów prehistorycznych, to nie zachowało się wiele proc. Po pierwsze były one wykonane z nietrwałych materiałów, a po drugie nie należały do broni elitarnej, którą by chciano umieszczać w grobowcach. Najstarsza zachowana proca pochodzi z grobu Tutanchamona zmarłego ok. 1325 r. p.n.e.		\|[[Plik:Procarz egipski, na podstawie malunku z grobowca Bani Hassan ok. 1900 p.n.e., źródło (Yadin, 1963, s. 10).png\|mały\|Procarz egipski, na podstawie malunku z grobowca Bani Hassan ok. 1900 p.n.e., źródło: (Yadin, 1963, s. 10)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]]Choć pociski proc są stałym znaleziskiem od czasów prehistorycznych, to nie zachowało się wiele proc. Po pierwsze były one wykonane z nietrwałych materiałów, a po drugie nie należały do broni elitarnej, którą by chciano umieszczać w grobowcach. Najstarsza zachowana proca pochodzi z grobu Tutanchamona zmarłego ok. 1325 r. p.n.e.
	\|-		\|-
	\|		\|
	=== ~~'''~~Reliefy neohetyckie~~'''~~ (IX w. p.n.e.) ===		=== Reliefy neohetyckie (IX w. p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Ortostat z Tell Halaf, wojownik hetycki z procą, źródło (Yadin, 1963, s. 364).png\|mały\|Ortostat z Tell Halaf, wojownik hetycki z procą, źródło: (Yadin, 1963, s. 364)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]]Relief neohetycki pokazuje technikę wyrzucania kamienia z procy. Po umieszczeniu pocisku w koszyku, wciąż trzymając go lewą ręką, drugą ręką procarz dzierży końcówki rzemienia nadając pociskowi ruch okrężny.		\|[[Plik:Ortostat z Tell Halaf, wojownik hetycki z procą, źródło (Yadin, 1963, s. 364).png\|mały\|Ortostat z Tell Halaf, wojownik hetycki z procą, źródło: (Yadin, 1963, s. 364)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]]Relief neohetycki pokazuje technikę wyrzucania kamienia z procy. Po umieszczeniu pocisku w koszyku, wciąż trzymając go lewą ręką, drugą ręką procarz dzierży końcówki rzemienia nadając pociskowi ruch okrężny.
	\|-		\|-
	\|		\|
	=== ~~'''~~Reliefy neoasyryjskie~~'''~~ (883-631 p.n.e.) ===		=== Reliefy neoasyryjskie (883-631 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Procarze asyryjscy, Layard.jpg\|mały\|Procarze asyryjscy (źródło: Dezso, 2012, ilustracje uzupełniające)<ref>Dezso, T. (2012). ''Tamas Dezso: The Assyrian Army I/1-2. The Structure of the Neo-Assyrian Army. 1. Infantry 2. Cavalry and Chariotry'' (1st Edition). ELTE Eötvös Kiadó/Eötvös University Press.</ref>.]]Część armii neoasyryjskiej stanowili procarze. Pociski były wykonane z gliny i miały gruszkowaty kształt. Ciskano je przy pomocy długich, skórzanych proc. Pociski miały zasięg nawet do 200 m.		\|[[Plik:Procarze asyryjscy, Layard.jpg\|mały\|Procarze asyryjscy (źródło: Dezso, 2012, ilustracje uzupełniające)<ref>Dezso, T. (2012). ''Tamas Dezso: The Assyrian Army I/1-2. The Structure of the Neo-Assyrian Army. 1. Infantry 2. Cavalry and Chariotry'' (1st Edition). ELTE Eötvös Kiadó/Eötvös University Press.</ref>.]]Część armii neoasyryjskiej stanowili procarze. Pociski były wykonane z gliny i miały gruszkowaty kształt. Ciskano je przy pomocy długich, skórzanych proc. Pociski miały zasięg nawet do 200 m.
	\|-		\|-
	\|		\|
	=== ~~'''~~Grecja i Persja~~'''~~ ===		=== Grecja i Persja ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Sling bullets BM GR1842.7-28.550 GR1851.5-7.11.jpg\|mały\|Greckie pociski do proc z piorunem i napisem: „łap”, IV w. p.n.e. (źródło: [[commons:File:Sling_bullets_BM_GR1842.7-28.550_GR1851.5-7.11.jpg\|wikimedia]]).]]Ksenofon (430-355 p.n.e.) w drugim rozdziale swojej Greckiej Historii opisuje, że w 401 r. Grecy ucierpieli od procarzy perskich pod władzą Artakserksesa II. Sytuacja się zmieniła, gdy Grecy wprowadzili lżejsze pociski, lecące dalej niż perskie.		\|[[Plik:Sling bullets BM GR1842.7-28.550 GR1851.5-7.11.jpg\|mały\|Greckie pociski do proc z piorunem i napisem: „łap”, IV w. p.n.e. (źródło: [[commons:File:Sling_bullets_BM_GR1842.7-28.550_GR1851.5-7.11.jpg\|wikimedia]]).]]Ksenofon (430-355 p.n.e.) w drugim rozdziale swojej Greckiej Historii opisuje, że w 401 r. Grecy ucierpieli od procarzy perskich pod władzą Artakserksesa II. Sytuacja się zmieniła, gdy Grecy wprowadzili lżejsze pociski, lecące dalej niż perskie.
	\|}		\|}

	== ~~'''~~Dodatkowe informacje z subkontynentu indyjskiego~~'''~~ ==		== Dodatkowe informacje z subkontynentu indyjskiego ==
	''Bhindipāla'' – w Arthaśastrze (2.18.7) pojawia się na liście włóczni. ''Amarakoṣa'' (2.558) porównuje ją do włóczni lub strzały (''bhindipālaḥ sṛgas tulyau''). W MBh termin ''bhindipāla'' pojawia się 19 razy, jednak występuje on jedynie na listach oręża i nie można z kontekstu wnioskować o przeznaczeniu tej broni.		''Bhindipāla'' – w Arthaśastrze (2.18.7) pojawia się na liście włóczni. ''Amarakoṣa'' (2.558) porównuje ją do włóczni lub strzały (''bhindipālaḥ sṛgas tulyau''). W MBh termin ''bhindipāla'' pojawia się 19 razy, jednak występuje on jedynie na listach oręża i nie można z kontekstu wnioskować o przeznaczeniu tej broni.

	== ~~'''~~Przypisy~~'''~~ ==		== Przypisy ==

	[[Category: Yantra-mukta – ciskana urządzeniem]]		[[Category: Yantra-mukta – ciskana urządzeniem]]

imported>AndBab at 08:57, 9 July 2021

2021-07-09T08:57:42Z

← Older revision		Revision as of 10:57, 9 July 2021
Line 4:		Line 4:
	== '''Historia''' ==		== '''Historia''' ==
	{\| class="wikitable"		{\| class="wikitable"
	~~\| colspan="2"~~ \|		\|
	=== '''Późny okres harappański''' (1900-1300 p.n.e.) ===		=== '''Późny okres harappański''' (1900-1300 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|Znajdowane wśród artefaktów kultury harappańskiej obłe kamienie mogły być wykorzystywane jako pociski do procy. Badacze zapewniają, że proca była jedną z broni używanych w kulturze harappańskiej (Marshall, 1931, s. 35).		\|[[Plik:Broń i narzędzia z Muzeum w Mohendżo Daro (zdjęcie A.Babkiewicz 2018) - proca..jpg\|mały\|Broń i narzędzia z Muzeum w Mohendżo Daro (zdjęcie: A.Babkiewicz 2018).]]Znajdowane wśród artefaktów kultury harappańskiej obłe kamienie mogły być wykorzystywane jako pociski do procy. Badacze zapewniają, że proca była jedną z broni używanych w kulturze harappańskiej<ref>Marshall, J. (Red.). (1931). ''Mohenjo-Daro and the Indus civilization: Being an official account of archaeological excavations at Mohenjo-Daro carried out by the Government of India between the years 1922 and 1927'' (T. 1–3). Asian Educational Services, p. 35.</ref>.
			\|-
	\|		\|


	~~Broń i narzędzia z Muzeum w Mohendżo Daro (źródło: zdjęcie autora).~~
	\|-
	~~\| colspan="2" \|~~
	=== '''Egipskie malowidła naskalne i proce w grobowcach''' ===		=== '''Egipskie malowidła naskalne i proce w grobowcach''' ===
	\|-		\|-
	\|Choć pociski proc są stałym znaleziskiem od czasów prehistorycznych, to nie zachowało się wiele proc. Po pierwsze były one wykonane z nietrwałych materiałów, a po drugie nie należały do broni elitarnej, którą by chciano umieszczać w grobowcach. Najstarsza zachowana proca pochodzi z grobu Tutanchamona zmarłego ok. 1325 r. p.n.e.		\|[[Plik:Procarz egipski, na podstawie malunku z grobowca Bani Hassan ok. 1900 p.n.e., źródło (Yadin, 1963, s. 10).png\|mały\|Procarz egipski, na podstawie malunku z grobowca Bani Hassan ok. 1900 p.n.e., źródło: (Yadin, 1963, s. 10)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]]Choć pociski proc są stałym znaleziskiem od czasów prehistorycznych, to nie zachowało się wiele proc. Po pierwsze były one wykonane z nietrwałych materiałów, a po drugie nie należały do broni elitarnej, którą by chciano umieszczać w grobowcach. Najstarsza zachowana proca pochodzi z grobu Tutanchamona zmarłego ok. 1325 r. p.n.e.
	~~\|Procarz egipski, na podstawie malunku z grobowca Bani Hassan ok. 1900 p.n.e., źródło: (Yadin, 1963, s. 10)~~
	\|-		\|-
	~~\| colspan="2"~~ \|		\|
	=== '''Reliefy neohetyckie''' (IX w. p.n.e.) ===		=== '''Reliefy neohetyckie''' (IX w. p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|Relief neohetycki pokazuje technikę wyrzucania kamienia z procy. Po umieszczeniu pocisku w koszyku, wciąż trzymając go lewą ręką, drugą ręką procarz dzierży końcówki rzemienia nadając pociskowi ruch okrężny.		\|[[Plik:Ortostat z Tell Halaf, wojownik hetycki z procą, źródło (Yadin, 1963, s. 364).png\|mały\|Ortostat z Tell Halaf, wojownik hetycki z procą, źródło: (Yadin, 1963, s. 364)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]]Relief neohetycki pokazuje technikę wyrzucania kamienia z procy. Po umieszczeniu pocisku w koszyku, wciąż trzymając go lewą ręką, drugą ręką procarz dzierży końcówki rzemienia nadając pociskowi ruch okrężny.
	~~\|Ortostat z Tell Halaf, wojownik hetycki z procą, źródło: (Yadin, 1963, s. 364)~~
	\|-		\|-
	~~\| colspan="2"~~ \|		\|
	=== '''Reliefy neoasyryjskie''' (883-631 p.n.e.) ===		=== '''Reliefy neoasyryjskie''' (883-631 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|Część armii neoasyryjskiej stanowili procarze. Pociski były wykonane z gliny i miały gruszkowaty kształt. Ciskano je przy pomocy długich, skórzanych proc. Pociski miały zasięg nawet do 200 m.		\|[[Plik:Procarze asyryjscy, Layard.jpg\|mały\|Procarze asyryjscy (źródło: Dezso, 2012, ilustracje uzupełniające)<ref>Dezso, T. (2012). ''Tamas Dezso: The Assyrian Army I/1-2. The Structure of the Neo-Assyrian Army. 1. Infantry 2. Cavalry and Chariotry'' (1st Edition). ELTE Eötvös Kiadó/Eötvös University Press.</ref>.]]Część armii neoasyryjskiej stanowili procarze. Pociski były wykonane z gliny i miały gruszkowaty kształt. Ciskano je przy pomocy długich, skórzanych proc. Pociski miały zasięg nawet do 200 m.
			\|-
	\|		\|


	~~źródło: (Dezso, 2012): ilustracje uzupełniające.~~
	\|-
	~~\| colspan="2" \|~~
	=== '''Grecja i Persja''' ===		=== '''Grecja i Persja''' ===
	\|-		\|-
	\|Ksenofon (430-355 p.n.e.) w drugim rozdziale swojej Greckiej Historii opisuje, że w 401 r. Grecy ucierpieli od procarzy perskich pod władzą Artakserksesa II. Sytuacja się zmieniła, gdy Grecy wprowadzili lżejsze pociski, lecące dalej niż perskie.		\|[[Plik:Sling bullets BM GR1842.7-28.550 GR1851.5-7.11.jpg\|mały\|Greckie pociski do proc z piorunem i napisem: „łap”, IV w. p.n.e. (źródło: [[commons:File:Sling_bullets_BM_GR1842.7-28.550_GR1851.5-7.11.jpg\|wikimedia]]).]]Ksenofon (430-355 p.n.e.) w drugim rozdziale swojej Greckiej Historii opisuje, że w 401 r. Grecy ucierpieli od procarzy perskich pod władzą Artakserksesa II. Sytuacja się zmieniła, gdy Grecy wprowadzili lżejsze pociski, lecące dalej niż perskie.
	~~\|Greckie pociski do proc z piorunem i napisem: „łap”, IV w. p.n.e., źródło:~~
	\|}		\|}

imported>AndBab at 05:01, 7 July 2021

2021-07-07T05:01:49Z

← Older revision		Revision as of 07:01, 7 July 2021
Line 45:		Line 45:

	== '''Przypisy''' ==		== '''Przypisy''' ==

			[[Category: Yantra-mukta – ciskana urządzeniem]]

imported>AndBab: Utworzono nową stronę "== '''Informacje wstępne''' == Proca była jedną z najstarszych broni myśliwskich i bojowych stosowanych od okresu neolitu. Stosowano ją w większości rejonów świ..."

2021-07-07T05:01:00Z

Utworzono nową stronę "== '''Informacje wstępne''' == Proca była jedną z najstarszych broni myśliwskich i bojowych stosowanych od okresu neolitu. Stosowano ją w większości rejonów świ..."

New page

== '''Informacje wstępne''' ==
Proca była jedną z najstarszych broni myśliwskich i bojowych stosowanych od okresu neolitu. Stosowano ją w większości rejonów świata starożytnego, choć mniej popularna była tam, gdzie szybko upowszechnił się łuk. Może właśnie z tego powodu nie była bronią popularną w Indiach. Nie spotykamy jej na reliefach ani w opisach. Termin, który może ją oznaczać – ''bhindipāla'' – jest na tyle niejasny, że może nazywać jakiś pocisk, krótką strzałkę ciskaną za pomocą tuby lub po prostu włócznię. Czyżby hindusi nie stosowali procy? A może była to broń należąca do biedoty, o której nie warto było wspominać? Ponieważ proca była popularna w krajach ościennych, takich jak Persja i Mezopotamia ciężko sobie wyobrazić, by nie była obecna pośród militariów indyjskich.

== '''Historia''' ==
{| class="wikitable"
| colspan="2" |
=== '''Późny okres harappański''' (1900-1300 p.n.e.) ===
|-
|Znajdowane wśród artefaktów kultury harappańskiej obłe kamienie mogły być wykorzystywane jako pociski do procy. Badacze zapewniają, że proca była jedną z broni używanych w kulturze harappańskiej (Marshall, 1931, s. 35).
|

Broń i narzędzia z Muzeum w Mohendżo Daro (źródło: zdjęcie autora).
|-
| colspan="2" |
=== '''Egipskie malowidła naskalne i proce w grobowcach''' ===
|-
|Choć pociski proc są stałym znaleziskiem od czasów prehistorycznych, to nie zachowało się wiele proc. Po pierwsze były one wykonane z nietrwałych materiałów, a po drugie nie należały do broni elitarnej, którą by chciano umieszczać w grobowcach. Najstarsza zachowana proca pochodzi z grobu Tutanchamona zmarłego ok. 1325 r. p.n.e.
|Procarz egipski, na podstawie malunku z grobowca Bani Hassan ok. 1900 p.n.e., źródło: (Yadin, 1963, s. 10)
|-
| colspan="2" |
=== '''Reliefy neohetyckie''' (IX w. p.n.e.) ===
|-
|Relief neohetycki pokazuje technikę wyrzucania kamienia z procy. Po umieszczeniu pocisku w koszyku, wciąż trzymając go lewą ręką, drugą ręką procarz dzierży końcówki rzemienia nadając pociskowi ruch okrężny.
|Ortostat z Tell Halaf, wojownik hetycki z procą, źródło: (Yadin, 1963, s. 364)
|-
| colspan="2" |
=== '''Reliefy neoasyryjskie''' (883-631 p.n.e.) ===
|-
|Część armii neoasyryjskiej stanowili procarze. Pociski były wykonane z gliny i miały gruszkowaty kształt. Ciskano je przy pomocy długich, skórzanych proc. Pociski miały zasięg nawet do 200 m.
|

źródło: (Dezso, 2012): ilustracje uzupełniające.
|-
| colspan="2" |
=== '''Grecja i Persja''' ===
|-
|Ksenofon (430-355 p.n.e.) w drugim rozdziale swojej Greckiej Historii opisuje, że w 401 r. Grecy ucierpieli od procarzy perskich pod władzą Artakserksesa II. Sytuacja się zmieniła, gdy Grecy wprowadzili lżejsze pociski, lecące dalej niż perskie.
|Greckie pociski do proc z piorunem i napisem: „łap”, IV w. p.n.e., źródło:
|}

== '''Dodatkowe informacje z subkontynentu indyjskiego''' ==
''Bhindipāla'' – w Arthaśastrze (2.18.7) pojawia się na liście włóczni. ''Amarakoṣa'' (2.558) porównuje ją do włóczni lub strzały (''bhindipālaḥ sṛgas tulyau''). W MBh termin ''bhindipāla'' pojawia się 19 razy, jednak występuje on jedynie na listach oręża i nie można z kontekstu wnioskować o przeznaczeniu tej broni.

== '''Przypisy''' ==

← Older revision		Revision as of 12:44, 12 November 2021
Line 7:		Line 7:
	=== Późny okres harappański (1900-1300 p.n.e.) ===		=== Późny okres harappański (1900-1300 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Broń i narzędzia z Muzeum w Mohendżo Daro (zdjęcie A.Babkiewicz 2018) - proca..jpg\|mały\|Broń i narzędzia z Muzeum w Mohendżo Daro (zdjęcie: A.Babkiewicz 2018).]]		\|[[Plik:Broń i narzędzia z Muzeum w Mohendżo Daro (zdjęcie A.Babkiewicz 2018) - proca..jpg\|mały\|150x150px\|Broń i narzędzia z Muzeum w Mohendżo Daro (zdjęcie: A.Babkiewicz 2018).]]

	* znajdowane wśród artefaktów kultury harappańskiej obłe kamienie mogły być wykorzystywane jako pociski do procy		* znajdowane wśród artefaktów kultury harappańskiej obłe kamienie mogły być wykorzystywane jako pociski do procy
Line 15:		Line 15:
	=== Egipskie malowidła naskalne i proce w grobowcach ===		=== Egipskie malowidła naskalne i proce w grobowcach ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Procarz egipski, na podstawie malunku z grobowca Bani Hassan ok. 1900 p.n.e., źródło (Yadin, 1963, s. 10).png\|mały\|Procarz egipski, na podstawie malunku z grobowca Bani Hassan ok. 1900 p.n.e., źródło: (Yadin, 1963, s. 10)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]]		\|[[Plik:Procarz egipski, na podstawie malunku z grobowca Bani Hassan ok. 1900 p.n.e., źródło (Yadin, 1963, s. 10).png\|mały\|150x150px\|Procarz egipski, na podstawie malunku z grobowca Bani Hassan ok. 1900 p.n.e., źródło: (Yadin, 1963, s. 10)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]]

	* choć pociski proc są stałym znaleziskiem od czasów prehistorycznych, to nie zachowało się wiele proc		* choć pociski proc są stałym znaleziskiem od czasów prehistorycznych, to nie zachowało się wiele proc
Line 24:		Line 24:
	=== Reliefy neohetyckie (IX w. p.n.e.) ===		=== Reliefy neohetyckie (IX w. p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Ortostat z Tell Halaf, wojownik hetycki z procą, źródło (Yadin, 1963, s. 364).png\|mały\|Ortostat z Tell Halaf, wojownik hetycki z procą, źródło: (Yadin, 1963, s. 364)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]]		\|[[Plik:Ortostat z Tell Halaf, wojownik hetycki z procą, źródło (Yadin, 1963, s. 364).png\|mały\|150x150px\|Ortostat z Tell Halaf, wojownik hetycki z procą, źródło: (Yadin, 1963, s. 364)<ref>Yadin, Y. (1963). ''The art of warfare in Biblical lands: In the light of archaeological study''. McGraw-Hill.</ref>.]]

	* relief neohetycki pokazuje technikę wyrzucania kamienia z procy		* relief neohetycki pokazuje technikę wyrzucania kamienia z procy
Line 32:		Line 32:
	=== Reliefy neoasyryjskie (883-631 p.n.e.) ===		=== Reliefy neoasyryjskie (883-631 p.n.e.) ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Procarze asyryjscy, Layard.jpg\|mały\|Procarze asyryjscy (źródło: Dezso, 2012, ilustracje uzupełniające)<ref>Dezso, T. (2012). ''Tamas Dezso: The Assyrian Army I/1-2. The Structure of the Neo-Assyrian Army. 1. Infantry 2. Cavalry and Chariotry'' (1st Edition). ELTE Eötvös Kiadó/Eötvös University Press.</ref>.]]		\|[[Plik:Procarze asyryjscy, Layard.jpg\|mały\|150x150px\|Procarze asyryjscy (źródło: Dezso, 2012, ilustracje uzupełniające)<ref>Dezso, T. (2012). ''Tamas Dezso: The Assyrian Army I/1-2. The Structure of the Neo-Assyrian Army. 1. Infantry 2. Cavalry and Chariotry'' (1st Edition). ELTE Eötvös Kiadó/Eötvös University Press.</ref>.]]

	* część armii neoasyryjskiej stanowili procarze		* część armii neoasyryjskiej stanowili procarze
Line 42:		Line 42:
	=== Grecja i Persja ===		=== Grecja i Persja ===
	\|-		\|-
	\|[[Plik:Sling bullets BM GR1842.7-28.550 GR1851.5-7.11.jpg\|mały\|Greckie pociski do proc z piorunem i napisem: „łap”, IV w. p.n.e. (źródło: [[commons:File:Sling_bullets_BM_GR1842.7-28.550_GR1851.5-7.11.jpg\|wikimedia]]).]]		\|[[Plik:Sling bullets BM GR1842.7-28.550 GR1851.5-7.11.jpg\|mały\|150x150px\|Greckie pociski do proc z piorunem i napisem: „łap”, IV w. p.n.e. (źródło: [[commons:File:Sling_bullets_BM_GR1842.7-28.550_GR1851.5-7.11.jpg\|wikimedia]]).]]

	* Ksenofon (430-355 p.n.e.) w drugim rozdziale swojej Greckiej Historii opisuje, że w 401 r.		* Ksenofon (430-355 p.n.e.) w drugim rozdziale swojej Greckiej Historii opisuje, że w 401 r.